Op zondag 25 oktober gaat de klok weer een uur terug. Voor volwassenen is dat een extra uurtje slaap, maar voor veel gezinnen betekent het vooral dagen van huilende kleintjes om vijf uur 's ochtends en kinderen die 's avonds geen oog dichtdoen. Terwijl jij blij bent met die extra minuten onder de dekens, loopt het interne klokje van je kind nog gewoon op de oude tijd.
Het goede nieuws: met een paar gerichte keuzes hoeft die overgang geen ramp te worden. We zetten de twee meest gebruikte aanpakken naast elkaar, en leggen uit waarom licht uiteindelijk belangrijker is dan de wekker.
Wanneer gaat de klok dit jaar terug
De wintertijd gaat in Nederland altijd in op de laatste zondag van oktober. Dit jaar is dat 25 oktober: in de nacht van zaterdag op zondag springt de klok om drie uur terug naar twee uur. Je telefoon en laptop passen dit automatisch aan, maar een ouderwetse wekker, de oven of de klok in de auto moet je zelf bijstellen. Dat onderscheid tussen zomertijd en wintertijd bestaat in Europa al sinds eind jaren zeventig, met als doel om in de lichtste maanden zo veel mogelijk uit de avond te halen.
Voor kinderen maakt die ene uur nogal wat uit. Hun lichaam houdt zich niet aan een kalender, het reageert op licht, donker en vaste routines.
Waarom de wintertijd soms harder aankomt dan de zomertijd
Bij de overgang naar zomertijd in maart verlies je een uur slaap, maar kinderen slapen daardoor vaak juist iets later uit. Bij de wintertijd in oktober gebeurt het omgekeerde: je kind wordt plotseling een uur eerder wakker volgens de nieuwe klok, terwijl het lijfje nog op het oude ritme draait. Vooral peuters en kleuters met een strak dag-nachtritme merken dat. Kinderslaapcoaches zien dan ook vaak dat de eerste week na de wintertijd juist vroege ochtenden en korter middagslaapjes oplevert, niet andersom.
Dat verklaart waarom veel ouders dit najaar extra moe zijn. Wil je weten of die vermoeidheid ook met jou te maken heeft en niet alleen met de kinderen? Daarover lees je meer in ons artikel over de stijgende stress bij ouders.
De geleidelijke aanpak: begin dit weekend al
Heb je een kind dat gevoelig reageert op elke verandering in het ritme? Dan werkt het meestal beter om niet in één klap over te schakelen. Schuif vanaf woensdag of donderdag voor de klokwissel elke dag alles tien tot vijftien minuten op: bedtijd, opstaan, maaltijden en het middagdutje. Op zondag zelf is het verschil dan al grotendeels overbrugd en voelt de nieuwe tijd minder als een schok.
Deze methode vraagt wat discipline, want je moet zelf ook net even eerder aan de avondroutine beginnen. Maar voor baby's en peuters met een vast slaapschema is het vaak de aanpak die het minste huilen oplevert.
Gewoon overstappen zonder voorbereiding
Heb je een kind dat zich sowieso makkelijk aanpast, of ontbreekt simpelweg de tijd om vooraf te schuiven? Dan kun je ook kiezen om op zondag direct de nieuwe klok te volgen. Eten, spelen en naar bed gaan gebeuren dan meteen op de normale tijden volgens de nieuwe stand van de klok, zonder tussenstapjes. De meeste kinderen passen zich binnen vier tot zeven dagen aan, al kan het bij een enkel kind iets langer duren.
Houd in die eerste week vooral vast aan het slaapritueel zoals je dat altijd doet: hetzelfde boekje, hetzelfde liedje, hetzelfde licht uit. Niet de klok, maar de herhaling van die vaste stappen is wat een kind geruststelt.
Licht is de echte wekker van je kind
Wat de meeste ouders vergeten: het lichaam van een kind stelt zijn interne klok vooral bij op basis van daglicht, niet op basis van wat er op de wandklok staat. Ga de ochtenden na de wissel bewust even naar buiten of zet de gordijnen meteen wagenwijd open. Dat daglicht helpt het lijfje sneller te begrijpen dat de dag is begonnen.
's Avonds werkt het net zo, maar dan omgekeerd. Dim de lichten op tijd en houd schermen een uur voor bedtijd weg, want fel licht vertraagt de aanmaak van melatonine en daarmee het moment waarop een kind in slaap valt. Werk je toch nog aan een vaste avondroutine voor je kind, dan vind je concrete opties in ons overzicht met slaaptips en must-haves.
Wat je deze week al kunt doen
Begin niet pas op de dag zelf. Kies nu al welke aanpak bij jouw kind past, geleidelijk opschuiven of in één keer overstappen, en zet die al in je hoofd vast voor het weekend van 25 oktober. Leg ook meteen een reminder voor de analoge klokken in huis, zodat je zondagochtend niet voor een rij verkeerde tijden staat.
En gun jezelf ook wat clementie. Net zoals je kind even moet wennen aan een ander ritme, geldt dat voor de rest van het gezin. Bouw je toch liever het hele dagritme van je kind structureel om, bijvoorbeeld met het oog op de start van een nieuwe schoolperiode? Kijk dan ook eens naar onze tips om het schoolritme op te bouwen, dezelfde principes van licht en herhaling werken namelijk ook daar.